Τοποθεσία
Οι Πενταγιοί Φωκίδος ή Πενταγιού, όπως την αποκαλούν οι ντόπιοι, είναι ορεινό χωριό της Δωρίδας. Βρίσκεται κτισμένο σε υψόμετρο 950 μ. και σε απόσταση 80 χλμ. ΒΔ από την πρωτεύουσα του νομού, Άμφισσα.
Ιστορία
Το χωριό που συνδέεται με τον θρύλο της Μαρίας της Πενταγιώτισσας, ιδρύθηκε το 16ο αιώνα. Η ονομασία ίσως προήλθε από τους πέντε προστάτες αγίους του ή από τους πέντε δρόμους που ξεκινούν ακτινωτά από την Πενταγιού προς τα γύρω χωριά, ενώ κατά το μελετητή Ιωάννη Παπαγεωργίου, πήρε το όνομά του από τους πέντε αδερφούς (πέντε γιους) Καμπεραίους που πρωτοεγκαταστάθηκαν στο χωριό. Κατά τον ιστορικό Δημήτρη Σταμέλο, στο σύγγραμμά του «Η Δωρίδα στην Τουρκοκρατία», το όνομα των Πενταγιών προήλθε από την επιτόπιο θανάτωση κατά τους διωγμούς Διοκλητιανού και Μαξιμιλιανού το 288 μ.Χ. πέντε νεαρών ατόμων, του Ευστρατίου, του Αυξεντίου, του Ευγενίου, του Μαρδαρίου και του Ορέστη λόγω των χριστιανικών τους πεποιθήσεων, οι οποίοι μετά την επικράτηση του χριστιανισμού ανακηρύχθηκαν Άγιοι. Προφανώς το χωριό λεγόταν αρχικώς «Πεντάγιοι» και αργότερα κατά παραφορά Πενταγιοί. Με την αυτή ονομασία λεγόταν για ένα διάστημα 30 ετών και το Γαλαξίδι κατά το τέλος του 17ου αιώνα.Όταν το 1826, μετά την έξοδο του Μεσολογγίου, μία ομάδα αγωνιστών κατέφυγε στους Πενταγιούς, ο Μουσταφάμπεης με δύο χιλιάδες Τούρκους χτύπησε το χωριό. Έλληνες αγωνιστές με επικεφαλής τους Ράγκο και Τσόγκα τους καταδίωξαν προς τον ποταμό Κόκκινο όπου και νικήθηκαν από τον οπλαρχηγό Σκαλτσοδήμο στον ρύακα του Κόκκινου ποταμού, στην τοποθεσία που αποκαλείται μέχρι σήμερα «Τουρκόρεμα».
Δράσεις συλλόγου
Ο ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΠΕΝΤΑΓΙΩΤΩΝ ιδρύθηκε στις 11 Ιανουαρίου 1937, από Πενταγιώτες που διψούσαν να προσφέρουν στον τόπο τους.Είναι διαχρωνικά αρωγός στην υλοποίηση έργων υποδομής στους Πενταγιούς, όπως η δημιουργία δρόμων,η αναπαλαίωση του Οικήματος Παπούλια, η στήριξη της ετοιμόροπης εκκλησίας των Παμμεγίστων Ταξιαρχών,κ.α. Επίσης οργανώνει πολιτιστικές και αθλητικές καλοκαιρινές εκδηλώσεις, κοπή πίτας και χοροεσπερίδες. Από το 1984, εκδίδει την εφημερίδα ΠΕΝΤΑΓΙΩΤΙΚΟΙ ΣΤΟΧΑΣΜΟΙ και συμμετείχε ενεργά στη διοργάνωση των 3ου και 15ου Αναπτυξιακών Συνεδρίων, τα οποία οργανώθηκαν υπό την αιγίδα της Ομοσπονδίας Β/Δ Δωρίδας.Τέλος, υπό την πρωτοβουλία του ξεκίνησε το μεγαλόπνοο έργο του ΑΛΠΙΚΟΥ ΒΟΤΑΝΙΚΟΥ ΚΗΠΟΥ, μοναδικού στην Ελλάδα και ενός από τους τρείς στο είδος του στην Ευρώπη, έργο που υλοποιείται υπό την αιγίδα του Δήμου Δωρίδας, του Ε.Λ.Γ.Ο. ΔΗΜΗΤΡΑ, του ΑΠΘ και του Πανεπιστημίου Πατρών και αναμένεται να δώσει πνοή στον τόπο.
Ενασχολήσεις
Οι μόνιμοι κάτοικοι ασχολούνται με την κτηνοτροφία, μελισσοκομία, γεωργία, εστίαση, φιλοξενία και το εμπόριο.
Εστίαση -Διαμονή
Στους Πενταγιούς, από το 2017, μπορεί κάποιος να φιλοξενηθεί όλο το χρόνο στο ξενοδοχείο 3 αστέρων της οικογένειας Μπίμπα, το οποίο βρίσκεται στην πλατεία του χωριού και διαθέτει 8 δωμάτια και 23 κλίνες. Στην ταβέρνα του θα γευτεί εξαιρετικά πιάτα, φτιαγμένα με μεράκι από ντόπια προϊόντα και κρέατα της περιοχής, πιάτα που «παντρεύουν» τις παραδοσιακές συνταγές με τη μοντέρνα κουζίνα. Κάτω από τον υπεραιωνόβιο πλάτανο, με θέα στα Βαρδούσια, θα πιεί τον καφέ του στο παραδοσιακό καφενείο « Η Συνάντησις» του Αποστόλη Ασημάκη, το οποίο ξεκίνησε να λειτουργεί το 1956 από τον παππού του, πέρασε στο θείο του και από το 2000 στον ίδιο. Εκεί θα γευτεί παραδοσιακά, πεντανόστιμα γλυκά του κουταλιού, φτιαγμένα από τον ίδιο τον Αποστόλη, αλλά και μπακλαβά, κανταϊφι, γαλακτομπούρεκο και σοκολατόπιτα που μένει αξέχαστη!!! Τον Αύγουστο, θα πιεί το ποτό του στο μπαράκι «LA VITTA» του Γιάννη Βήττα που αποτελεί πόλο έλξης της νεολαίας της Πενταγιούς, αλλά και των γειτονικών χωριών, ακούγοντας μουσική και έχοντας θέα που σου κόβει την ανάσα στα Βαρδούσια!! Τέλος, οτιδήποτε χρειαστεί ο επισκέπτης των Πενταγιών, μπορεί να το βρει στο παντοπωλείο της Τούλας Ασημάκη, το οποίο λειτουργεί ακατάπαυστα από το 1967, καλύπτοντας όλο το χρόνο, συχνά κάτω από δύσκολες καιρικές συνθήκες, τις ανάγκες των κατοίκων της ευρύτερης περιοχής.
